Oromo techno and science

 Sooftiweerota jaalalleen, abbaan mana ittiin basaasuun beekkamu Sooftiwerii 'stalkerware Stalkerware , sooftiweerii gabaarra jiruu fi meeshaa, keessumaa bilbila nama tokkorra kaa’amuun, eeyyama isaanii malee irratti basaasuuf kan fayyadudha. Sooftiweeriin kun akka ergaa, suuraa, odeeffannoo, bakka namni sun jiruu fi darbeeyyu haasaa bilbilaa nama tokko akka dhaga’uu dandeessu godha. Rakkoo sooftiweeri kanaan uumamu ittisuuf Evaa Galperiin bara 2019’tti Qiindomina Farra   Stalkerware   jedhamu hundeessite. Gartuu kana hundeessuuf kan murteessite erga gabaasa namoota gudeeddiin miidhamanii, kan sodaa namni isaan miidhe teeknoolojii kana fayyadamuun caalaatti jireenya isaani balleessu danda’a jedhu keessa jiraatanii erga dubbistee boodadha. Yeroo namni tokko bilbilakee keessa seenuu danda’u, carraa isaan itti miidhaa geessisuu danda’an guddaadha jetti. Fakkeenyaaf suuraa dhuunfaakee nan gadhiisa jechuun doorsisuu ni danda’u. Qorannoon akka mul’isutti miidhaan   stalker...

  Maloota sadan password keenya itti butaman Haakaroonni maloota ijoo   sadii   fayyadamuun paaswordii (iggitaa kan jedhanis jiru) keenya bira gahu. Inni ijoo fi haalaan babala'tee beekamu hanna 'phishing' isa jedhamudha. Jecha cimaa fakkaata kun, hin yaadda'in maal akka tahe sitti himna. 'Phishing' jechuun imeelii yikn ergaa hidhaa ofkeessaa qabu siif ergamudha. Ergaawwan kun yeroo hedduu carraan si dhaqqabuufi maallaqa guddaa akka argattu kan waadaa siif seenanidha. Sababa ayyaanaatiin walqabatee kennaafi suuraa babbareedaa vaayirasiin itti fe'ame karaa keessaan namatti ergu. Wayita hidhaa (link) kana banan vaayirasichi odeeffannoo keenya hunda fudhata. Inni   lammeessoo   maal seeta? tilmaamadha - tilmaama ragaan deeggarameefi abshaalummaa qabu. Akkuma sila sinitti himne jechi ''password'' jedhu addunyaa gubbaa furtuuwwan akkaan hojiirra oolan keessaati. Kanatti aanee ''123456'' kan jedhudha. Ati kana hin fayyadamtu haa jen...

Sababoota gurguddoo kudhan chaarjarii moobaayilii yeroo itti hir’atu chaarjarii mobaayilii irraa tursiisuu dhabuu fi tursiisuu dadhabuu   1. Bilbilli chaarjii keebilii qulqullina hin qabne fi sararri keebilii dogoggora hin qabu 2. Humnaa gadii bu’aa ibsaa gadii bu’aa madda ykn chaarjarii sokketii gadii bu’aa dha 3. Chaarjii keebilii wal qunnamsiistuu adapter malfunctioned fi malfunkshiniied 4. Bilbilli harkaa yeroo baay’ee ni fayyadama 5. Baatiriin bilbila keessaa yeroo sirriitti hin hojjenne fi miidhamu 6. Yeroo mobaayilli chaarjii godhamu, fkn viidiyoo ilaaluu, viidiyoo ilaaluu fi interneetii fayyadamuu 7. Yeroo applicationin gara duubaatti fiigu warra mobile fayyadaman irratti hin mul’anne 8. Yeroo bakki chaarjii mobaayila kee irra jiru caccabu... Ni micciirama fi ni cabsa 9. Yeroo chaarjiin mobaayila irra jiru xuraa’aa fi clogi ta’a 10. Yeroo rakkinni chaarjii mobaayila irratti uumamu Share fi like godhi hiriyaa keetif

Mallattowwan Bilbilli kessan akka Butaman agarsiisu Bilbilli harkaa keessan waa'ee keessan ragaa hedduu qabachu mala. meeshaa baayyee kan dhunfaa ta'e kunis ergaawwan namoonni kaan akka argan hin barbaannee hedduu, tessoowwanii fi password ykn icciitii bilbilootaa fi kaan qabaachu mala. Kanaafuu, bilbilli keessan ugguramuu (hacked ) ta'u yoo bartan ta'ee battalumatti tarkaanfii fudhachuun barbaachisadha. Haa ta'u malee baayyeen keenya bilbilli keenya ugguramuu ykn butamuu iyyuu baruu dhiisu dandeenya ta'a. Oduu gaariin ammo jira. Innis kana beekuuf beekumsa teknolojii qabaachuun barbaachisaa hin ta'u. Mallattoowwan asiin gadii bilbila keessa irraa agartan yoo ta'e, carraan butamuun isaa olaanaa ta'u dadna'a. 1. Saffiisi bilbila keessanii yoo hir'ate Bilbilli harkaa keessan kan yeroo biraattiin addatti ajajawwan raawwachuuf kan yeroo dheeraa fudhatu yoo ta'e, software alagaan rakkisaa jira jechuudha. Vaayirasoonni 'Malware' jedhama...